Klasse II-inrichtingen met risico op hoog dosistempo of risico op bestralingsongeval
Het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle publiceert:
- Aanbevelingen voor installaties met risico op hoog dosistempo van de inrichtingen van klasse II om de veiligheid te verhogen;
- De syntheserapporten met de voornaamste resultaten van de twee inspectiecampagnes uitgevoerd door het FANC in deze installaties.
Inleiding
Naar aanleiding van het bestralingsongeval bij Sterigenics op de site van Fleurus heeft het FANC prompt een aantal acties opgelegd aan Sterigenics om de veiligheid op de site te verhogen.
Het FANC heeft eveneens, in samenwerking met de erkende instellingen, een analyse uitgevoerd van de veiligheid in andere klasse II inrichtingen waar mogelijks ook een risico op hoog dosistempo bestaat. Zij heeft ook twee gerichte inspectiecampagnes uitgevoerd om de veiligheid in deze klasse II -inrichtingen met risico op hoog dosistempo of risico op bestralingsongeval te controleren en -waar mogelijk- te verbeteren.
De lessen die geleerd werden uit dit ongeval en de daarop volgende analyse hebben geleid tot een document met aanbevelingen naar de exploitanten van ingedeelde inrichtingen uit de klasse II waar gebruik gemaakt wordt van bronnen of toestellen met een hoge stralingsintensiteit.
In dit informatiedossier geeft het FANC een samenvatting van de analyse van deze installaties, haar aanbevelingen om de veiligheid van deze installaties op een zo hoog als mogelijk peil te brengen en de voornaamste resultaten van de FANC -inspectiecampagnes die in deze installaties uitgevoerd werd.
Indeling van de klasse II-inrichtingen in functie van de aard van het radiologisch risico
Een andere installatie, gelijkaardig als deze van Sterigenics, is – met uitzondering van sommige installaties in de klasse I inrichtingen - in België niet aanwezig.
Daarentegen zijn er een behoorlijk aantal andere installaties waar gebruik gemaakt wordt van bronnen of toestellen waarbij een hoge stralingsintensiteit voorkomt, zoals bvb. cyclotrons voor de productie van medische isotopen, bestralingsinstallaties voor onderzoek of therapeutische doeleinden, enz. Deze installaties van klasse II kunnen aanleiding geven tot hoge dosistempi. Het criterium van dosisdebiet is dan ook weerhouden als belangrijkste criterium voor de indeling van deze installaties.
Ten einde prioriteiten te kunnen leggen en een gestructureerde aanpak te kunnen organiseren, werden 3 prioriteiten voor de betrokken inrichtingen van klasse II bepaald volgens de aard van het risico:
- Prioriteit 1: hoog dosistempo;
- Prioriteit 2: risico op bestralingsongeval, maar in mindere mate dan in de prioriteit 1;
- Prioriteit 3: kleinere risico's.
Slechts een deel van de inrichtingen van klasse II beantwoorden aan de criteria van één van deze drie groepen. De andere inrichtingen zijn niet rechtstreeks betrokken bij deze gerichte inspectiecampagne.
In prioriteit 1 zijn de installaties weerhouden waar een hoog dosistempo mogelijk is, d.w.z. waar:
- De maximale activiteit van de bron hoger is dan 100 TBq;
- Een dosistempo van de orde van 100 mSv/h in de nabijheid van de bron kan gehaald worden;
- De jaarlijkse dosis voor het publiek (1 mSv) kan gehaald worden in voorziene omstandigheden.
Tot deze categorie van installaties horen o.a.:
- Cyclotrons voor de productie van medische isotopen;
- Bestralingsinstallaties, inclusief radiotherapietoestellen, met een bronactiviteit van meer dan 100 TBq;
- Industriële radiografie met gammabronnen.
De toepassingen industriële gammagrafie zijn vervat in een aparte inspectiecampagne van het FANC. Het FANC heeft hiervoor, in overleg met de erkende instellingen en de betrokken sector, aparte eisen uitgewerkt. Deze toepassing valt bijgevolg buiten dit informatiedossier.
In prioriteit 2 zijn de installaties weerhouden waar het risico op een bestralingsongeval bestaat maar in mindere mate dan in de prioriteit 1. Tot deze categorie van installaties horen o.a.:
- Lineaire versnellers voor radiotherapie;
- Radiografietoestellen met een piekspanning van meer dan 200 kV;
- Radiotherapietoestellen met een bronactiviteit van minder dan 100 TBq;
- Containerscanners, zoals gebruikt in havens.
Ten slotte worden in de prioriteit 3 de kleinere risico's weerhouden, alsook risico's voor besmetting van personen en omgeving:
- Besmettingsrisico's in geval van brand, zoals opslagplaatsen voor medische isotopen;
- Kleinere bestralingsinstallaties, zoals bvb. sterilisatie van bloed.
Gerichte inspectiecampagnes
Het FANC heeft besloten om een grondige doorlichting uit te voeren van de inrichtingen die opgenomen zijn in prioriteit 1. In samenspraak met de erkende instellingen gebeurde dit in 2 fases:
De eerste fase betrof een administratieve screening die uitgevoerd werd door de diensten voor fysische controle van deze inrichtingen en de erkende instellingen. Deze screening had tot doel om na te gaan welke maatregelen er bestonden op het gebied van:
- De veiligheidsanalyse, evenals van alle ermee verbonden documentatie;
- De verschillende beschikbare testprocedures voor de diverse veiligheidssystemen die in werking zijn;
- De beschikbare beveiligingsprocedures voor de installaties in geval van interventies;
- De beschikbare procedures in geval van een slechte werking en van incidenten;
Het beheer van wijzigingen aan installaties; - De middelen die aangewend worden om de beroepshalve blootgestelde personeelsleden bewust te maken van de risico's die ze lopen, evenals de informatie en opleidingen die ze hebben ontvangen.
De tweede fase bestond erin om voor de betrokken installaties inspecties uit te voeren met als voornaamste doelstellingen:
- De bestaande veiligheidsmaatregelen, alsook de procedures die de uitbater gebruikt, te verifiëren;
- Indien er tekortkomingen vastgesteld werden, deze zo snel als mogelijk te verhelpen;
- Aanbevelingen formuleren aan de uitbater om de veiligheidsmaatregelen waar mogelijk te versterken.
De volledige tekst van het syntheserapport met de voornaamste resultaten van deze FANC-inspectiecampagne in de installaties die onder prioriteit 1 vallen, is beschikbaar op de FANC-website "Syntheseverslag van de inspectiecampagne Bestralingsinstallaties met Hoge Dosisdebieten (prioriteit 1)" 
. Het FANC verwacht dat de betrokken uitbaters dit syntheserapport analyseren, in het bijzonder wat de “goede praktijken” betreft. De bedoeling is immers om, waar mogelijk, de globale veiligheid van deze installaties te verhogen.
Na het uitvoeren van deze inspectiecampagne in de installaties die onder prioriteit 1 vallen, heeft het FANC een analoge inspectiecampagne doorgevoerd voor de installaties van prioriteit 2.
De volledige tekst van het syntheserapport met de voornaamste resultaten van deze FANC-inspectiecampagne in de installaties die onder prioriteit 2 vallen, is beschikbaar op de FANC-website "Syntheseverslag van de inspectiecampagne Bestralingsinstallaties met Hoge Dosisdebieten (prioriteit 2)" . Ook hier verwacht het FANC dat de betrokken uitbaters dit syntheserapport analyseren, in het bijzonder wat de “goede praktijken” betreft. De bedoeling is immers om, waar mogelijk, de globale veiligheid van deze installaties te verhogen.
Aanbevelingen van het FANC aan de exploitanten van inrichtingen met risico op hoog dosistempo
Het FANC heeft, in overleg met de erkende instellingen, een document "Organisatie van de Stralingsbescherming in Bestralingsinstallaties met Hoge Dosisdebieten" opgesteld voor deze klasse II inrichtingen met een risico op hoog dosistempo waar de voornaamste verplichtingen inzake veiligheid, alsook een reeks bijkomende aanbevelingen opgesomd worden om de veiligheid verder te verhogen.
Met het doel zo transparant mogelijk te werken en in de bezorgdheid om de betrokken uitbaters, gebruikers, deskundigen, ... en in het algemeen de belanghebbenden inspraak te geven in de toekomstige regelgeving, heeft het FANC tijdens de herfst van 2007 deze ontwerptekst op zijn website gepubliceerd. Alle betrokkenen en het publiek kregen aldus de mogelijkheid opmerkingen en aanbevelingen bij deze ontwerptekst te maken.
De opmerkingen die ingediend werden bij de ontwerptekst en de wijzigingen die het FANC naar aanleiding van deze opmerkingen aan de aanbevelingen doorvoerde, zijn opgenomen in een overzichtelijke tabel .
Alle tijdig ingediende opmerkingen werden door het FANC onderzocht en werden - waar mogelijk- in de finale versie van de aanbevelingen "Organisatie van de Stralingsbescherming in Bestralingsinstallaties met Hoge Dosisdebieten" verwerkt.
Ter herinnering, de FANC-aanbevelingen "Organisatie van de Stralingsbescherming in Bestralingsinstallaties met Hoge Dosisdebieten" zijn gebaseerd op de internationale safety guide van het IAEA (IAEA Safety Series N° 107) en bevatten bepalingen m.b.t. de veiligheidsanalyse, de ontwerpvereisten van deze installaties, de organisatie, de procedures, ....
Bepaalde bepalingen van dit document stemmen overeen met eisen die momenteel reeds opgenomen zijn in het ARBIS (Algemeen Reglement op de bescherming van de bevolking, van de werknemers en het leefmilieu tegen het gevaar van de ioniserende stralingen). Andere bepalingen uit dit document zijn nieuw, in die zin dat ze tot op heden niet reglementair verplicht zijn. Op dit ogenblik zijn het aanbevelingen van het FANC aan de betrokken uitbaters. Het FANC werkt echter aan de voorbereiding om deze aanbevelingen om te zetten in reglementaire tekst. Op termijn zullen deze aanbevelingen dus verplicht worden.
(april 2009)
